Âm nhạc thời Vàng Son

Tâm tình của nhạc sĩ Phạm Duy vào những năm cuối đời sống trên quê hương

0

Bài viết kể chuyện về nhạc sĩ Phạm Duy những năm cuối đời của bà Xuân Hòa – chủ phòng trà Tiếng Xưa, là người đã thu xếp để nhạc sĩ Phạm Duy về sống ở Việt Nam vào những ngày đầu tiên vào năm 2005. Bà Xuân Hòa cũng là vợ của nhạc sĩ chuyên viết lời Việt cho nhạc ngoại quốc là Vũ Xuân Hùng.

Qua Duy Minh tôi được biết công ty Phương Nam Phim có cử người sang Mỹ để gặp Duy Minh và nhạc sĩ Phạm Duy. Tôi những tưởng ông cụ đã xong các yêu cầu qua lại trước khi về quê hương – nơi mà ông đã ao ước, đã chuẩn bị cho phần đời con lại, được sống và chết ngay trên quê hương của mình – quê hương Việt Nam.

Nhưng một đêm rất khuya, ông phone cho Vũ Xuân Hùng nói: ”Cậu lo cho tôi một chỗ ở, giá phải chăng để tôi ở tạm, đừng đắt lắm nhé, ở tạm thời gian thôi. Tôi sẽ bán nhà bên Mỹ về VN tậu nhà đấy!”

Như vậy là hợp đồng giữa ông và công ty Phương Nam vẫn còn nằm trên giấy chưa đi đến đâu, vì theo tôi nghĩ nếu đã hoàn tất thì vấn đề nơi ăn chốn ở của ông cụ sẽ phải có trong những những điều khoản hợp đồng này. Thế là sau khi thăm dò một vài nơi, tôi chọn Saigon Star Hotel. Mục đích khi tôi chọn Saiton Star vì địa điểm này rất đẹp, nằm ngay trên đường Nguyễn Thị Minh Khai, phía trước là sân Tao Đàn nơi ông có thể đi bộ vào mỗi buổi sáng, và quan trong nhất là địa điểm này gần nhà chúng tôi. Chỉ cần 5 phút đi bộ là đên nơi, rất tiện việc đi lại chăm sóc cho ông cụ, người mà tôi đã xem như một người bố thân thương.

Tôi đến SAIGON STAR HOTEL với mong được một cái giá ”ưu đãi” cho ông cụ trong những ngày đầu về sống tại Việt Nam. Vì thật sự những người con trai ông cũng chưa chuẩn bị được “nơi ăn chốn ở” cho bố. Điều rất dễ hiểu là vào thời điểm này thì ngay cả Duy Quang cũng chưa có một cuộc sống ổn định, Quang đang phải làm lại từ đầu thì cách gì lo được cho bố.

Nhưng thật may mắn bất ngờ, một mạnh Thường quân rất ngưỡng mộ nhạc sĩ Phạm Duy, thuộc ban lãnh đạo SAIGON STAR HOTEL, đã tài trợ toàn bộ cho ông với lời bảo đảm là ”ông ở đến bao lâu cũng được”. Và đặc biệt đã chọn cho nhạc sĩ Phạm Duy một phòng khách – phòng ngủ riêng như một căn nhà, đầy đủ tiện nghi, Chính nơi đây nhạc sĩ Phạm Duy đã sống gần một năm và hoàn toàn miễn phí (Ngoai trừ tiền massage của Hotel).

Đặc biệt hơn nữa là SAIGON STAR HOTEL đã ưu ái dành cho nhạc sĩ Phạm Duy một căn phòng đẹp nhất mà trước đây Đại Tướng Võ Nguyên Giáp cũng đã từng sống một thời gian dài. Phút đầu tiên khi nhạc sĩ Phạm Duy đặt chân đến căn phòng, tôi nhìn thấy khuôn mặt ông thực sự vui khi nhìn thấy một bình hoa mà tôi đã trân trọng ghi dòng chữ ”Welcome home” và một đĩa trái cây tôi đã chuẩn bị cho ông.

Trên tường có treo khung hình của nhạc sĩ Phạm Duy. Tôi nghĩ ông sẽ cảm thấy thoải mái như đang sống trong căn nhà riêng của mình.

Ngày thứ hai ”tọa lạc” tại Saigon Star Hotel, hai việc cần mà ông cho là SOS là chỉ đạo ngay cho Tôn Thất Thu (Bạn nối khố của Duy Cường) – người về từ Norway set up ngay cho ông một bộ máy computer để ông bắt tay vô làm việc. Và ông phone ngay cho tôi là ông cần một đàn organ (không cần hàng cao cấp, chỉ cần bấm note nhạc thôi). Cây đàn mua tại Cty Nhạc Việt nằm trên đường Điện Biên Phủ.

Đây là khoảng thời gian ông muốn sáng tác trên máy computer và muốn thể hiện ngay trên phím đàn organ. Thật sự tôi chưa từng thấy một người đã hàng U90 mà sử dụng vi tình nhuần nhuyễn còn hơn những sinh viên đại học thủa đó. Đây là chiếc đàn organ mà những ngày đầu đặt chân trở về quê hương, ông đã sáng tác trên cây đàn Yamaha này. Hiện chiếc đàn vẫn còn hiện diện trong phòng làm viêc của nhạc sĩ Phạm Duy.

Tôi thật sự không biết rõ về tờ di chúc của nhạc sĩ Phạm Duy để lại cho các con sau này. Nhưng trong những lúc ‘trà dư tửu hậu”, ông vẫn tâm sự là Duy Minh sẽ là người ”tay hòm chìa khóa” của ông. Duy Minh là người con mà ông tin tưởng sẽ được giao những ”thứ” có tính cách vật chất như tiền bạc, nhà cửa, đất đai. Còn Duy Cường sẽ là người nối nghiệp và quản lý gia tài âm nhạc đồ sộ của ông.

Tôi không nghe nhắc đến Duy Quang. Thắc mắc này tôi có hỏi ông: “Còn Duy Quang thì sao?”. Ông cười thật lớn: “Cậu này còn lông bông quá, không giữ được gì đâu, gái nó lấy hết. Tài sản có bạc triêu đô la nhưng cuối cùng thì cũng tay trắng”.

Một chút đượm buồn khi ông nói chuyện này. Vì Duy Quang là người con trai ông và Thái Hằng thương yêu nhất trong tất cả những đứa con trai. Họ thậm chí đã lấy chữ lót của tên Quang Thái (Quang là tên đệm ở nhà, thời con gái của ca sĩ Thái Hằng) để đặt tên cho đứa con trai Duy Quang của mình.

Mặc cho những thị phi, mặc những ganh ghét đời thường, mặc những chính kiến bất đồng đúng sai, tôi không quan tâm. Với tôi, tôi trân trọng nhạc sĩ Phạm Duy bởi ông là một người bố thương con vô bến bờ (đặc biệt với Duy Quang). Và ở đây tôi cũng không muốn nói nhiều về ”tài năng âm nhạc Phạm Duy”. Chuyện này xin miễn bàn bởi tôi đoan quyết rằng 100 năm sau nữa, chắc gì chúng ta đã có được một Phạm Duy thiên tài mà chúng ta đã mất.

Tôi vẫn còn nhớ, một hôm Duy Quang đến nhà gặp tôi với một chút e ngại và trịnh trọng nói: “Bố đang buồn vì không biết làm giỗ cho mẹ Thái Hằng ở đâu, không lẽ lại đặt bài vị tại khách sạn hoặc một nhà hàng nào đó”. Và sau một chút ấp úng, Duy Quang nói: “ông cụ có ý muốn tổ chức ngày giỗ cùng với vài người thân trong gia đình tại nhà Vũ Xuân Hùng – Xuân Hòa đấy“.

Là người Công giáo, tôi chưa từng cúng giỗ bao giờ. Những ngày kỷ niệm ngày mất của tổ tiên ông bà chúng tôi thường chỉ đến Nhà thờ và xin lễ cho người thân, và không có chuyện mở tiệc ì xèo cho những người còn sống. Tuy nhiên tôi nghĩ không có lý do để từ chối thực hiện một việc vô cùng hợp lý với người nhạc sĩ mà tôi đã đặt ông vào vị trí bậc thân sinh của mình. Nên chuyện này không có gì thắc mắc để bàn.

Thế là ngay ngày hôm sau một mâm cỗ thịnh soạn đủ những gì cần thiết cho một lễ giỗ. Đó là một ít thực phẩm Duy Quang mua từ quán Cấm Chỉ: Gà luộc nguyên con + Xôi xéo (món khoái khẩu của chàng), phần còn lại thì do tôi chuẩn bị. Tôi thấy nhạc sĩ Phạm Duy đã thật sự hạnh phúc với ngày giỗ của vợ. Một lễ giỗ thật ấm cúng với có sự hiện diện của những người thân trong trong đình. Trong đó có thêm Minh Đức Paris, Phượng (vợ cũ của Duy Cường), Dạ Thảo, Tôn Thât Thu, Văn Công Mỹ và Phong Quang – một photographer đã có cả một thời gian dài sát cánh bên ông cụ. Phong Quang đã có nhiều hình ảnh của nhạc sĩ Phạm Duy nhất trong những ngày đầu ở VN)

Trong gia đình Duy cường là người con sống lặng lẽ, thường không xuất hiện trong các tiệc tùng vui chơi, Nhưng những khi công việc có tính cách liên quan đến âm nhạc thì Duy Cường thường ngồi bên Bố. Tôi nghĩ có lẽ ông tin tưởng vào người con trai mà ông đặt sự nghiệp âm nhạc của ông.

Qua kinh nghiệm làm thủ tục về nước cho Duy Quang, tôi biết rằng chỉ cần làm theo đúng yêu cầu thủ quy định là mọi việc sẽ thực hiện được. Con trai của ông Phạm Duy Nhượng (là anh ruột nhạc sĩ Phạm Duy) chỉ là một nhân viên bình thường trong một công ty Luật, không chức vụ, không tiếng tăm trong xã hội, cũng đã đường hoàng bảo lãnh cho ông chú Phạm Duy của mình, một cổ thụ của âm nhạc Việt Nam về nước. Vậy cứ theo đúng thủ tục mà làm, không cần phải “chạy chọt”.

Tôi hiểu rõ việc này vì tôi là người đến tận văn phòng làm việc của của con trai ông Phạm Duy Nhượng (Thật sự tôi quên tên cậu này). Văn phòng này đặt tại 17 đường Lê Duẩn nằm trong khuôn viên của Sofitel Saigon Plaza, tôi đến để nhờ ký vào các mẫu và những giấy tờ cần thiêt để làm thủ tục xin hồi hương cho ông cụ. Vì lẽ rất đơn giản, theo qui định của nhà nước là người bảo lãnh phải cùng họ tộc với nhau mới được đứng đơn xin .

Và chẳng bao lâu sau thì hình ảnh nhạc sĩ Phạm Duy với tấm căn cước ngập tràn trên các trang báo chí, báo tờ, websites online của Việt Nam. Nhìn gương mặt ”hồ hởi” của ông cụ khi khoe cho bàn dân thiên hạ tấm căn cước Việt Nam mang tên ông, tôi xúc động. Sau những lo toan thì đã được kết quả mong muốn.

Ông cụ bảo với tôi: ”Cô là người đầu tiên tôi khoe việc này đấy”. Thế là tôi thoát cái cảnh cứ 3 tháng tôi phải đến Saigon Star và đưa ông cụ đến 161 Nguyễn Du – Văn Phòng Xuất Nhập Cảnh để gia hạn visa (Thời điểm này visa chỉ được tối đa 3 tháng). Mỗi lần đến đây nhạc sĩ Phạm Duy gần như được mọi sự ưu ái của Ban Lãnh Đạo Văn Phòng. Từ Mr. Mạnh Tường đến bà Trúc Viên Trưởng và Phó phòng cơ quan, và kể cả nhân viên trực tiếp làm việc với nhạc sĩ Phạm Duy. Ông cụ không phải xếp hàng chờ đợi gọi tên, dù dân chúng rât đông chờ đợi. Ông luôn được giải quyết nhanh gọn. Tôi nghĩ sự ưu ái này bắt nguồn từ tuổi già và nhất là trân trọng người nhạc sĩ qua những tác phẩm để lại cho đời.

Trong lần đưa ông đi ăn sau buổi ráp với ban nhạc tại phòng trà 2B của ca sĩ Mỹ Hạnh – Triệu. Ông bảo: ”Nếu tôi biết trước cô có mời ông Châu Kỳ thì tôi sẽ không tham gia chương trình này đâu”. Tôi ngạc nhiên hỏi ”Sao vậy bác?”. Ông cụ trả lời ”Vì tôi làm bài Mùa Thu Chết thì hắn làm bài Mùa Thu Còn Đó”. Tôi chỉ còn biết kêu trời.

Phạm Duy là như vậy đó, đôi lúc ông trẻ thơ đến mức ”không ngờ”. Có lần hơn 10 giờ đêm từ nhà ông ở Quận 11, ông cho tài xế lái xe đến phòng trà Văn Nghệ ở Lam Sơn – Bình Thạnh để mỗi việc khoe với tôi ông mới tậu chiếc xe mới.

Một lần khác ông hớn hở khoe: “Tớ vừa vớ một em nhà thơ yêu mê mệt nhạc của tớ, hai bên ”hàn huyên tâm sự” cả một tuần lễ không ra khỏi nhà”. Một nụ cười vô cùng đắc ý như ông vừa trúng lô độc đắc. Ông ghé vào tai tôi nói nhỏ tên ”người tình không chân dung”, đó là người ai cũng biết vi tài làm thơ cũng như những xì căn đan đình đám chung quanh cô .

Phạm Duy là như vậy, đôi khi ông quên mất mình là một nhân vật nổi tiếng, phải sống mẫu mực, khuôn phép như đạo lý của người phương đông, để làm gương cho con cháu… Ông thuộc dạng ”I do – What I want ”, vì vậy luôn có những tai tiếng đi kèm theo nhưng nhạc phẩm để đời của ông.

Ông không quan tâm những luân lý sáo ngữ, đạo đức mà ông cho là đạo đức giả. Và tôi cũng là người đã từng nghe ông nói về Trịnh Công Sơn: ”Tình yêu của Sơn chỉ hương hoa, lãng mạn, trên mây, trên gió, không thực. Tôi ý à, yêu là ”xáp lá cà” tới bến”. Đó là Phạm Duy, người nhạc sĩ đã làm điên đảo công chúng với vô số tình khúc bất tử.

Tôi nghĩ là dường ông đang thiếu một người đề tâm sự, tâm sự tất cả nỗi lòng mà không cần phải ngại ngùng, hoặc e ngại bị “phản phé“. Vì đám con gái Thái Thảo, Thái Hiền thì ở cách ông xa lắc. Duy Minh – người con thân cận nhất của ông thì cũng đang sống ở Mỹ để quản lý nhà cửa cũng như sự ngiệp âm nhạc của ông bên đó. Duy Quang, Duy Cường thì đang ở cận kề ông nhưng làm gì có thời gian để ngồi nghe ông tâm sự. Đó là lý do tại sao tôi là nhân vật được ông ”chiếu cố đặc biệt” mỗi khi ông gặp chuyện ”khó gỡ”. Mà ông thì lại muốn gỡ ngay cả chuyện tình cảm của người con trai mà ông yêu thương nhất: Duy Quang.

Có một lần, ông đề nghị tôi ”nói vô” với Duy Quang để Duy Quang chấp nhận cô gái mà riêng ông đã rất quý mến. Cô là con gái cưng của ông Vua Sắt Thép Việt Nam, cư ngụ tại đường Phan Đăng Lưu. Cô đã yêu Duy Quang mê mệt, mà theo tôi nghĩ không còn một thứ tình yêu nào say đắm đến như vậy. Tên cô gái xinh đẹp này là MT, một người có học thức, đã từng một thân một mình đại diện cho ông bố qua Singapore đấu thầu mua sắt thép thành công về cho cty của bố.

MT đã lên một chương trình nếu trở thành “Mrs. Duy Quang”, cô sẽ thực hiện ngay trên lô đất của nhà cô một phòng trà to đùng để Duy Quang làm ông chủ. Khu đất này theo tôi thấy thì có thể xây được đến… 5 cái phòng trà. Nhưng riêng với Duy Quang thì anh chàng này chỉ biết… yêu, và nói theo cải lương là chấp nhận ”một túp lều tranh với hai quả tim vàng”, đó là lý do tại sao Duy Quang yêu một người con gái khác có gia cảnh rất nghèo. Nghèo đến nỗi khi tôi tiếp quản Phòng Trà Văn Nghệ, dọn dẹp và bỏ đi những gì không cần thiết như cái TV quá cũ thì Quang lại gói ghém mang về cho người yêu của mình.

Tôi trân trọng tình yêu này. Nhưng cuối cùng thì sau những hào quang của Duy Quang qua sách vở báo chí, đụng vào cuộc sống thực tế, Duy Quang đã không đủ ”Power ” để ”Cover” một mối tình mà cả gia đình đã đặt tất cả niềm tin vào cô con gái xinh đẹp của họ. Và thế là nàng ”ôm cầm sang thuyền khác”. Và Duy Quang lại ghi thêm một mối tình dang dở trong danh sách “những người tình đi qua cuộc đời Quang”. Đây là mối tình mà tôi biết rất rõ, và cũng đã làm Duy Quang lao đao một thời gian.

Đám hỏi của Duy Quang và người vợ sau cùng

Duy Quang cũng biết rõ cô MT yêu mình. Mỗi buổi sáng cô nàng lái chiếc BMW đến đón Duy Quang đi đâu tùy thích. Nhưng Duy Quang thì vẫn ”tự tại” với mối tình nghèo của mình.

Tôi có hỏi Duy Quang cảm nghĩ thế nào về cô MT (để nói lại cho bố Phạm Duy biết vì ông đã giao nhiệm vụ cho tôi thăm dò), Duy Quang trả lời đơn giản là Duy Quang không yêu, chỉ xem cô như em như cháu trong nhà mà thôi. Hơn nữa vì lòng tự trong mà Quang không thể nhắm mắt đánh liều để nhảy vào ôm cái gia tài đổ sộ, bởi bố của MT còn nhỏ hơn Quang đến mấy tuổi. Quả thật tôi rất nể phục Duy Quang vì điều này.

Bố Phạm Duy thì thực tế hơn, khi tôi ”báo cáo” lý do không thể tiến xa hơn của Duy Quang với mối tình của cô MT. Một cách chắc nịch, Phạm Duy bảo: ”Cái thằng này ngố thế, bố con bé đã thay thận bên TQ đâu có sống được bao lâu nữa mà phải áy náy. Cứ như thế thì nghèo cả đời…”. Và đó là Duy Quang, Duy Quang của ”Hai năm tình lận đận”, của ”Thà như giọt mưa”, “Chỉ chừng đó thôi”… Nói theo ngôn ngữ bình dân thì Duy Quang không phải thuộc hạng người ”đào mỏ” dù đó là mỏ vàng thứ thiệt đi chăng nữa!

Rồi đây anh sẽ đưa em về nhà,
Nhà của đôi ta xinh xinh nhỏ bé
Có vườn rau xanh ngát ngoạt ô
Có mùa mưa hay nắng mộng mơ

Cây me già trong ngõ
Hoa lá đổ về khuya
Mùi hương lối xóm bay đi tràn trề
Về đây với những bước chân trìu mến
Những bước chân êm trên phố phường quen

Nếu mưa rơi sẽ mát lòng em
Về đây ta sẽ tới ngôi chùa cũ
Gióng tiếng chuông xưa nghe tiếng tình ta
Bến đò xưa cô lái vẫn chờ

Rồi đây ta sẽ đưa nhau về nhà
Về miền quê ta thơm tho mùi lúa
Có cầu ao in giấc ngủ trưa
Có đồi non êm ái cỏ hoa

Con sông nào đưa lối
Tiếng hát nào chơi vơi
Biển Đông sóng vỗ ru ta bồi hồi

Rồi đây anh sẽ đưa em trở về
Về nơi công viên yên vui lặng lẽ
Hãy ngồi đây ghế đá ngày xưa
Dưới hàng thông có gió mộng mơ

Con chim nào thường hay hót
Con bướm nào thường hay bay
Về đây với những thương yêu hằng ngày…

(Bài hát Rồi Đây Anh Sẽ Đưa Em Về Nhà – Phạm Duy)

Đây là lời hứa của nhạc sĩ Phạm Duy với người vợ một đời của ông. Nhạc sĩ Phạm Duy và các con đã chuẩn bị nơi đưa tro cốt của bà Thái Hằng về Việt Nam. Nhưng buồn thay, người đón tro cốt của bà không phải là người chồng và người con trai đầu Duy Quang, mà chỉ còn Duy Cường và những người thân khác.

Đơn giản là vì lúc đó Phạm Duy và Duy Quang đã không còn hiện diện trên cõi đời ô trọc này nữa. Nhưng dù sao thì bà cũng đã hiện diện bên cạnh ông, bên cạnh người chồng mà suốt cuộc đời bà đã âm thầm chịu đưng, âm thầm chấp nhận và kiên trì sống bên người chồng tài hoa và cũng nhiều tai tiếng này. Nhất cử nhất động của ông đều ”được” cả thế giới quan tâm, dù chuyện có thật hay hoang tưởng của những kẻ ”trà dư tửu hậu“.

Phạm Duy và Thái Hằng ở Paris

Tôi nghĩ rằng bà Phạm Thị Quang Thái (Thái Hằng) là biểu tượng cho hình ảnh của người phụ nữ Việt Nam: Lấy chồng xong là ”chấm hết”, chịu thương, chịu khó, suốt cuộc đời tận tụy vì chồng con mặc cho những lần ”say nắng”, mặc cho những lần ”đi hoang“, kể cả những bài tình ca mà người nhạc sĩ tài hoa của chúng ta sáng tác cho những người tình đi qua cuộc đời ông. Bà vẫn cam chịu, âm thầm đứng sau lưng, là hậu trường vững chắc cho người chồng tài hoa, cho những đứa con gặp lao đao trong cuộc sống trở về bên cạnh bà, để tiếp sức cho chồng cho các con. Chưa một phóng viên, chưa một tờ báo nào có thể khai thác được góc khuất của bà.

Tháng 2 năm 1999, Thái Hằng phát bệnh ung thư phổi và mất sau đó tám tháng. Hơn 200 ngày chống chọi với căn bệnh hiểm nghèo, không ngày nào ông rời bà. Những ngày tháng cuối cùng bà oằn lên vì đau đớn, trái tim của ông tan vỡ, nước mắt cứ tự rơi, con cái thay nhau nắm lấy bàn tay nhỏ xíu chỉ con da bọc xương, lạnh ngắt.

“Tôi chứng kiến căn bệnh cướp dần sự sống từng ngày của mẹ tôi, những ngày cuối mẹ đau lắm, mẹ thều thào: “Có ai đó bóp cổ mẹ, con ơi!”… Vậy mà thật là kỳ diệu, đêm cuối mẹ mất, mẹ ra đi trong giấc ngủ an lành” – Duy Quang kể lại.

Người đã đi vào huyền thoại âm nhạc Việt Nam, người nhạc sĩ đã để lại một kho tàng âm nhạc mà không biết bao giờ mới có một Pham Duy khác để bù lắp vào khoảng trống đó. Hàng vạn người Việt Nam yêu mến ông qua những tác phẩm của để đời. Danh tiếng và tai tiếng luôn đi liền với cuộc đời của người nghệ sĩ sống thực bằng bản ngã của chính mình.

Xuân Hòa

Leave A Reply

Your email address will not be published.