Âm nhạc thời Vàng Son

“Sến” chưa chắc là bolero, bolero chưa chắc “sến”

0

Có một thời (có khi đến bây giờ vẫn còn), người ta có ý phân biệt “nhạc sang” và “nhạc sến”, cũng như nhiều người né tránh không muốn bị xếp vào giới “mê nhạc sến”. Họ e ngại bị đánh giá thấp về goûte thẩm mỹ âm nhạc của mình.

Cũng có nhiều người đánh đồng “nhạc bolero” là “nhạc sến”, vậy bolero có thật là “sến” hay không?

Để khỏi sa đà về nguồn gốc của từ “sến”, cũng như “mari sến”…, xin mặc định trước, “sến” trong bài này là theo ý nghĩa của từ này vào những năm 60s, 70s của thế kỷ trước, không có ý miệt thị nhạc vàng vốn là dòng nhạc đã sống qua hơn nửa thế kỷ tuổi đời.

Vào lúc đó (trước năm 75), từ “sến” được dùng để gán cho giới bình dân, giới lao động, và cũng từ đó phát sinh ra từ “nhạc sến”. Những bài hát với ca từ đơn giản về một câu chuyện tình, thường là tình đơn phương, tình nghèo… với tiết tấu có thể dễ dàng đoán được, gồm hai phiên khúc, đệm giữa bởi một điệp khúc, là điển hình của dòng “nhạc sến” tiêu biểu.

Khoảng cuối thập niên 1960, đầu 1970, dòng nhạc bị coi là sến này thinh hành đến mức nhiều nhạc sĩ nổi tiếng thi nhau cho ra đời rất nhiều tác phẩm, trong đó các nhiều bài hát vẫn còn yêu thích đến ngày nay. Và để tránh từ “sến” hàm nghĩa bị coi thường lâu nay, các nhà xuất bản, nhạc sĩ thời đó đã đưa ra một từ mới để gọi dòng nhạc đang cực kỳ ăn khách này, là “nhạc thời trang”, với các chương trình Thời Trang Nhạc Tuyển, điển hình là các băng nhạc Kim Đằng do nhạc sĩ Vinh Sử thực hiện.

Dòng nhạc thời trang, hay một số người vẫn quen gọi là “nhạc sến”, tiêu biểu bởi lời nhạc là chính, như đã nói ở trên, giai điệu đơn giản, không bắt buộc hay quy ước phải theo một giai điệu nào.

Có thời nhạc sến được gắn liền với Boléro, có lẽ vì giai điệu boléro thường dặt dìu, chậm rãi và đa số là buồn bi lụy. Khi phong trào “nhạc thời trang” bùng lên, cái áo dịu dàng nhưng đơn điệu của Boléro trở nên chật hẹp, không còn đủ sức để chứa dòng nhạc thời trang đang “tuổi mới lớn” nữa. Hàng loạt những ca khúc thời trang ra đời dưới những điệu nhạc khác nhau như slow, slow-rock và thậm chí là… boston (như Sang Ngang của Đỗ Lễ, Thành Phố Buồn của Lam Phương…) và sau đó bùng nổ một loạt những ca khúc theo tiết điệu habanera, tango-habanera với những bài điển hình như Áo Em Chưa Mặc Một Lần, Nỗi Buồn Hoa Phượng…

Nói như vậy, để thấy phong trào hiện nay đang đồng hóa nhạc boléro với “nhạc sến” là không đúng, cũng như gán thể loại “sến” cho điệu nhạc bolero cũng là một sự áp đặt khiên cưỡng. Âm điệu dìu dặt, du dương, lả lướt của bolero đã từng là cảm hứng cho nhiều ca khúc vượt thời gian như Besame mucho của Consuelo Velázquez, hay Nắng Chiều của Lê Trọng Nguyễn với âm hưởng nhẹ nhàng của những ca khúc thời tiền chiến, hay Xóm Đêm của Phạm Đình Chương… Đó là chưa kể đến những ca khúc vang bóng một thời của Nguyễn Văn Đông như Chiều Mưa Biên Giới, Sắc Hoa Màu Nhớ… Sẽ là gượng ép nếu gán ghép những bản nhạc vừa kể vào dòng nhạc sến. Sến không phải là bolero, và bolero chưa chắc đã sến!

Nhưng… sến thì đã sao?

Có một thời (có khi đến bây giờ vẫn còn), người ta có ý phân biệt nhạc sang và nhạc sến, cũng như nhiều người né tránh không muốn bị xếp vào giới mê nhạc sến. Họ e ngại bị đánh giá thấp về goûte thẩm mỹ âm nhạc của mình. Thế nhưng, hỏi thật lòng mình, có ai chưa từng cảm thấy chạnh lòng khi nghe văng vẳng đâu đây giọng khan khan của Duy Khánh với bài Xuân Này Con Không Về trong không khí hanh hanh lành lạnh của những ngày cận Tết, khi mọi người rộn rịp mua sắm, trang hoàng nhà cửa? Với chính bản thân tôi, dù chẳng bao giờ phải tha hương trong dịp Tết, nhưng khi nghe:

Con biết không về mẹ chờ em trông
Nhưng nếu con về bạn bè thương mong
Bao lứa trai cùng chào xuân chiến trường
Không lẽ riêng mình êm ấm
Mẹ ơi con xuân này vắng nhà

(“Xuân này con không về” – Trịnh Lâm Ngân)

…là lòng lại cuộn lên nỗi xót xa cho người con tha hương không được về bên mẹ, bên gia đình, trong những ngày Tết thiêng liêng. Lúc đó ai nói tôi “sến”, tôi cũng xin chịu, chẳng cần phản đối hay đính chính gì hết!

Vâng, sẽ có nhiều lúc, rất nhiều lúc, rất nhiều thời điểm mà một bài hát, hay chỉ là một câu ca trong một ca khúc sến đụng vào nỗi niềm, đụng vào điểm nhạy cảm sâu xa nào đó trong lòng người, hoặc có khi đã nhắc đến một kỷ niệm xa xưa trong vô thức khiến bạn chợt rùng mình mà không hiểu vì sao… Và những lúc đó, bạn chợt cảm thấy gần gũi, thấy yêu nhạc sến hơn bao giờ hết!!

Đừng vội vã chê và xem thường “nhạc sến”.

Nguyễn Văn Đạo

Leave A Reply

Your email address will not be published.