Âm nhạc thời Vàng Son

Những mối tình của 2 người con trai trong nhạc vàng

0

Tình yêu luôn là đề tài muôn thuở trong thơ ca. Trong nhạc vàng có rất nhiều bài hát ca ngợi chuyện tình yêu trai gái. Tuy nhiên trong nhiều bài nhạc vàng cũng có nhắc đến tình bằng hữu giữa hai người con trai trong thời chiến, thậm chí một số bài hát còn kín đáo nhắc đến những chuyện tình “đam mỹ” mà người nghe có thể không để ý tới.

Bài viết này phân tích theo nhận định cá nhân về những mối tình nam & nam trong nhạc vàng. “Mối tình” ở đây không có nghĩa chỉ là tình yêu, mà có thể là tình bạn, tình bằng hữu giữa những người trai trong thời loạn. Nhận định này có thể đúng hoặc không đúng, mục đích là nhắc đến chủ đề thú vị nhưng ít được thảo luận đến từ xưa đến nay.

Bài hát nổi tiếng nhất nhắc đến tình bằng hữu giữa hai người trai thời chiến được chính tác giả thừa nhận, là Chiều Thương Đô Thị của 2 nhạc sĩ Song Ngọc và Hoài Linh cùng sáng tac. Theo nhạc sĩ Song Ngọc cho biết thì năm 19 tuổi, ông vào quân ngũ, nhạc sĩ Hoài Linh viết phần lời bài nhạc Chiều Thương Đô Thị để đưa tiễn người bạn thân là Song Ngọc:

Hôm xưa tay nắm tay nhau anh hỏi tôi rằng:
“Những gì trong đời ta ghi sâu vào tâm tư
Không tan theo cùng hư vô, không theo tháng năm phai mờ
Tình nào tha thiết anh ơi?”

Tình quê hương gợi sâu,
Tình tôi, anh bền lâu
vì mai đây tôi xa cách kinh thành
Mộng trường chinh khói binh,
vào đời manh áo chiến lúc tuổi còn xanh.

Từ trước đến nay, khi nghe câu hát “hôm xưa tay nắm tay nhau”, một cách vô thức, người nghe sẽ nghĩ rằng bài hát nhắc đến tình yêu nam nữ. Vì theo quan niệm ngày nay thì chỉ có trai gái mới “nắm tay nhau” giữa chiều đô thị. Tuy nhiên trong thời loạn ly, khi sự sống – chết gần nhau như gang tấc, người ta có thể dễ dàng thổ lộ tình cảm gắn bó với nhau bằng cái nắm tay thật chặt giữa hai người trai, điều đó cũng không có gì lạ. Hình ảnh này cũng có thể bắt gặp tương tự trong bài Phút Đầu Tiên của nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ, có nhân vật chính là hai người trai trên chiến trường: “Đôi ta chừ mà gặp nhau đây, say tâm tình cầm chặt đôi tay”.

Bài hát Phút Đầu Tiên này thể hiện rõ ràng hơn về sự xuất hiện của hai nhân vật chính đều là trai qua câu hát:

Anh mời tôi điếu thuốc.
Tôi kể chuyện đắng cay.
Đôi ta chừ mà gặp nhau đây.
Say tâm tình cầm chặt đôi tay.

Khi tình sông núi ăn sâu.
Lòng trai thế hệ trao nhau.
Xin cho duyên tình tìm kiếm tim ta.
Trao qua duyên tình non nước bao la.
Lòng trai chan hoà yêu thương.

Một điều để nhận biết trong nhạc vàng, khi bài hát nhắc đến 2 nhân vật chính đều là nam, thì ngôi xưng trong lời hát thường là “tôi, anh”: “Tình tôi, anh bền lâu”“Anh mời tôi điếu thuốc”,… Điều này có thể thấy trong bài hát nổi tiếng khác cũng nhắc đến hai người trai của nhóm Lê Minh Bằng:

Mùa mưa lần trước anh về đây ghé thăm tôi
Tình xưa bạn cũ gặp nhau đêm ấy mưa rơi
Tách cà phê ấm môi,
Mình ngồi ôn lại những phút vui trôi qua mất rồi.

Bài hát Hai Mùa Mưa này đơn thuần nhắc đến tình bạn gắn bó của hai người bạn thân, một người ở lại đưa tiễn một người ra sa trường, giống như nội dung của nhiều bài khác là Quán Nửa Khuya, Mười Năm Tái Ngộ, Trăng Tàn Trên Hè Phố...

Trong bài hát Giọt Buồn Không Tên của nhạc sĩ Anh Bằng, ngôi xưng trong bài hát này cũng là “tôi và anh”:

Vừa chiều hôm nao anh với tôi đi dạo phố.
Hai đứa vòng tay âu yếm như đôi tình nhân.
Cười tươi như cô gái thơ ngây vui tin Xuân.
Chúng mình thân quá thân.

Từ trước đến nay, người nghe vẫn luôn mặc định nhân vật chính trong bài hát này là đôi tình nhân nam nữ. Bài hát luôn được song ca bởi ca sĩ nam và nữ hát với nhau (Giang Tử & Phương Hồng Quế, Mạnh Quỳnh & Phi Nhung…). Bài Giọt Buồn Không Tên cũng mô tả “vòng tay âu yếm” chỉ thường thấy ở đôi trai gái. Tuy nhiên nếu để ý kỹ hơn, bài hát này dường như nhắc đến hai người bạn thân đều là nam, cùng nhau vào phòng trà để nghe nhạc để tiễn đưa nhau, vì ngày hôm sau sẽ có một người lên đường đi chinh chiến. Điều đó thể hiện ở danh xưng “anh và tôi”. Họ vòng tay âm yếm “NHƯ đôi tình nhân”, tức là chỉ giống như tình nhân thôi chứ không phải. Họ “cười tươi NHƯ cô gái thơ ngây”, nghĩa là giống như cô gái thôi chứ không phải là cô gái. Họ là đôi bạn “thân quá thân”, thân tới mức trên cả bạn bè, nên có những hành động thân thiết mà chúng ta có thể thấy là quá mức.

Phòng trà nghỉ chân nghe Thái Thanh ca “Biệt Ly”.
Anh ngước nhìn tôi qua khói hương thơm cà phê.
Giọt buồn không tên lén qua tâm tư đê mê
mình thức đêm thật khuya.

Qua khổ nhạc này, chúng ta có thể hình dung được đôi bạn đang ngồi đối diện nhau trong phòng trà, trên bàn là 2 ly cafe. Một người ngước nhìn người kia qua làn khói hương thơm. Đôi bạn đã thức thật khuya trong đêm đó để tâm sự chuyện đời. Câu cuối cùng của bài hát là: “Càng nhớ thương bạn ơi...” càng khẳng định họ là bạn với nhau, chứ không phải là tình yêu nam nữ.

Tuy nhiên đó vẫn là phỏng đoán của người viết dựa trên phân tích lời nhạc. Sự thật, trong tờ nhạc phát hành trước 1975 là hình ảnh của đôi tình nhân nam nữ dưới đây:


Đối với bài hát Đêm Tâm Sự rất nổi tiếng của nhạc sĩ Trúc Phương, cũng là một bài hát có danh xưng là “tôi với anh”, tuy nhiên bài hát mang đầy tính tự tình mô tả tình yêu chớm ban đầu của đôi tình nhân thời xưa:

Một lần trong đời anh nói thương tôi
Tiếng ngọt trên đầu môi.

Thì dù xa xôi tôi vẫn là của người.

Tàn đêm tâm tư, tàn đêm hẹn hò
Và tàn một đêm cho tình yêu chúng ta

Tình yêu riêng tôi, tình yêu của người
Nhường tình quê hương hai mươi tuổi cười buồn

Dù nhiều gian khổ câu nói thương ai vẫn ngọt trên đầu môi…

Còn tôi đêm mơ còn tôi đợi chờ
Thì dù xa xôi tôi vẫn là của người.

Này người đi xa hỡi
Trót thương nhau rồi, chỉ xin anh một điều…

Mặc dù vậy, nếu xét theo một khía cạnh khác, bài hát có vẻ như đang mô tả tình yêu “đam mỹ” giữa hai người con trai (?). Bởi vì nếu là đôi nam nữ, thì có người con gái thời xưa nào dám táo bạo mời gọi rằng:

Nhà tôi đơn côi mời anh ở lại
Kể chuyện tha hương chưa lần phai nhớ thương.

“Mời anh ở lại” ở đây là ở lại qua đêm, vì bài hát mô tả “đêm tâm sự”. Một người con trai mà “mới quen ban đầu” đã được cô gái mời ở lại qua đêm để tâm sự thì chắc anh cũng ngại ngần và phải suy tư nhiều lắm. Vì vậy có thể đây là câu chuyện tình của hai người trai ở thời kỳ mà tình yêu của họ còn bị xã hội dị nghị. Có thể vì vậy mà “cớ sao anh ngập ngừng” chăng?

Mang tâm sự từ thuở
Thiếu đôi tay mềm biết nơi nao mà tìm?

Hai câu hát này gợi lên hình ảnh của một người con gái có “đôi tay mềm”. Tuy nhiên nếu phân tích kỹ hơn nội dung lời hát, có thể hiểu là người trai (nhân vật “tôi”) mang nhiều tâm sự kể từ thuở chưa có bạn gái (thiếu đôi tay mềm, biết nơi nào mà tìm). Cho đến một lần “tôi” được “anh” ngỏ lời:

Một lần trong đời anh nói thương tôi
Tiếng ngọt trên đầu môi.

Đến “đêm tâm sự” hôm nay, hai người gặp lại sau “mấy năm cách biệt”, chỉ còn “vui một đêm này” để “trút vơi tâm tình của hai chúng mình”. Mối tình của họ cũng giản đơn như hàng muôn ngàn mối tình nam nữ khác trong thời binh lửa, gặp nhau trong phút chốc rồi chia ly và đợi chờ:

Thời gian trôi nhanh quá
Nói chưa hết lời nắng mai lên cửa ngoài
Tàn đêm tâm tư, tàn đêm hẹn hò
Và tàn một đêm cho tình yêu chúng ta

Dĩ nhiên, đó vẫn chỉ là phỏng đoán của người viết, vì trong bìa nhạc của bài này phát hành trước 1975, vẫn là hình ảnh của một đôi nam nữ. Tuy nhiên, có thể đó chỉ là hình minh họa, còn nội dung bài hát vẫn có thể mang một hàm ý khác như phân tích ở bên trên. Vào thời điểm bài nhạc được phát hành, hoặc thậm chí ở cả ngày nay, không dễ để thực hiện hình bìa tờ nhạc là hình ảnh “đam mỹ” một cách thẳng thừng được vì sẽ rất phản cảm theo quan niệm số đông.

Còn nhiều bài hát khác tương tự, với ngôi xưng là “tôi và anh”, thoạt đầu nghe ngỡ là chuyện tình nam nữ, nhưng nghe kỹ lại thì cũng có thể dành cho chuyện tình nam – nam, là Chiều Cuối Tuần, Chuyện Chúng Mình, Tàu Đêm Năm Cũ, Quán Nửa Khuya, Mưa Đầu Mùa, Hồi Tưởng…

Trên đây là những nhận định mang tính chủ quan của người viết về mối tình của hai người trai trong các bài hát nhạc vàng. Mong nhận thêm sự góp ý phản hồi của độc giả.

Đông Kha

Leave A Reply

Your email address will not be published.