Âm nhạc thời Vàng Son

Nhạc sư Vĩnh Bảo – Huyền thoại trăm năm của đờn ca tài tử Nam bộ

0

Đệ nhất danh cầm Nguyễn Vĩnh Bảo năm nay đã 101 tuổi, là một “báu vật của đờn ca tài tử” còn sót lại sau sự ra đi của GS-TS Trần Văn Khê và là nghệ sĩ Bảy Bá (Viễn Châu). Tiếng đàn của ông không chỉ thuộc hàng đẳng cấp mà đến hôm nay vẫn là độc nhất vô nhị, nó được gói gọn trong 4 chữ nhưng lột tả đầy đủ ý tứ để diễn tả tiếng đàn lẫn cốt cách của một tài năng: tinh tường, tinh tế.

Rạng danh Việt Nam

Không chỉ trong phạm vi quốc gia mà tiếng đàn của nhạc sư Vĩnh Bảo còn làm rạng danh âm nhạc Việt Nam trên thế giới qua đĩa Nhạc tài tử Nam Bộ do ông và GS Trần Văn Khê diễn tấu, được hãng Ocara và UNESCO thu âm tại Paris – Pháp năm 1972.

Cũng vào khoảng thời gian này, ông và 2 tài hoa khác trong nền âm nhạc Việt Nam là GS Trần Văn Khê và nhạc sĩ Phạm Duy đã được ĐH IIlinois (Mỹ) mời sang giảng dạy.

Năm 2005, ông và GS Trần Văn Khê được trao tặng Giải thưởng Đào Tấn của Việt Nam. Năm 2006, ông là một nhạc sư hiếm hoi của Việt Nam trong số 6 nhạc sư có tầm ảnh hưởng trên thế giới, được vinh danh tại hội thảo Dân tộc Nhạc học thế giới (Ethnomusicology) tại TP Honolulu – Mỹ.

Không chỉ ở lĩnh vực diễn xướng, ông còn là một “nhà phát minh, sáng chế” khi đã cải tiến cây đàn tranh từ 16 dây thành 17, 19 và 21 dây cũng như cách đóng đàn… để cây đàn này có thể dễ dàng xử lý các “hơi và điệu” trong âm nhạc truyền thống Việt Nam mà không cần phải sửa dây, kéo nhạn.

Năm 2008, đích thân đại sứ Pháp tại Việt Nam thay mặt Bộ Văn hóa Pháp tặng ông huân chương Officier des Art et des Lettres, phần thưởng cao quý của nước Pháp dành cho những văn nghệ sĩ có cống hiến to lớn cho nghệ thuật và văn chương trên thế giới.

Lang bạt kỳ hồ

Thời thơ ấu của ông trôi qua khá êm đềm trong một gia đình điền chủ đất Cao Lãnh, theo nho học nên cũng yêu thích “cầm, kỳ, thi, họa”, sành nhạc lễ, nhạc tài tử và hát bội, lâu lâu cha ông lại mời bạn bè họp mặt bàn chuyện văn chương, đờn ca. Có lẽ những hạt giống nghệ thuật đã nảy mầm trong ông từ đó.

Đến năm 12 tuổi, ông được chính thức thọ giáo đàn tranh với một số thầy đờn có tiếng trong vùng. Tuổi trẻ của ông trôi qua với đủ các cung bậc cảm xúc, khi thì bay bổng trong những buổi hòa nhạc với bạn bè của mình hoặc bạn bè của cha, lúc lại rất hiếu động, dám tự viết, rải truyền đơn chống Pháp để rồi bị đuổi học và có lúc cũng rất lãng mạn khi thường tơ tưởng đến cô học trò Trâm Anh, bạn của cô em gái.

Chàng trai si tình Vĩnh Bảo còn làm một việc mà phim Hàn Quốc cũng không thể lãng mạn hơn, tìm đến trường học cách xa hàng trăm cây số nơi có người mình thầm thương trộm nhớ để canh giờ tan học, nhìn mặt nàng một lần trước khi đi xa.

Kinh tế gia đình đến hồi sa sút, Vĩnh Bảo muốn sống tự lập để đỡ gánh nặng cho cha mẹ nên theo người cậu học nghề thợ bạc. Thế nhưng, nghề thợ bạc cũng chẳng dễ kiếm sống.

Sau đó, Vĩnh Bảo quyết định sang Nam Vang (Campuchia) mưu sinh. Ở Nam Vang, ông làm thu ngân trong hãng nước đá Le Sud Industry của một ông chủ người Pháp, rồi làm thư ký đánh máy cho Sở Trường Tiền. Trong thời gian ở đây, những lúc rảnh rỗi, ông lại tụ họp bạn đồng hương yêu thích văn nghệ lập “gánh hát tự phát”.

Năm 1938, ông quay lại Sài Gòn, được hãng đĩa Béka – thuộc Công ty John Keller (Đức) – mời thu thanh một số bản đờn, đó là “vinh dự lớn đối với một chàng trai lãng tử, lang bạt kỳ hồ như tôi” – ông nói.


Nhạc sư Vĩnh Bảo đàn tiễn đưa GS Trần Văn Khê

Sống bằng tiếng nhạc

Năm 1946, ông quay về Sa Đéc. Chính trong chuyến trở về này, hạnh phúc đã đến với ông thật bất ngờ, mối tình thầm kín đã có cái kết tuyệt đẹp, ông và cô thiếu nữ Trâm Anh mà ông thầm thương trộm nhớ ngày xưa nên duyên vợ chồng.

Từ năm 1955, ông cùng một số người bạn (Michel Nguyễn Phụng, Nguyễn Hữu Ba…) trở thành những người thầy đầu tiên của Trường Quốc gia Âm nhạc từ thuở mới khai sinh, ông dạy đàn tranh và được giao chức vụ trưởng ban cổ nhạc miền Nam. Từ đây, ông bắt đầu hoạt động nghệ thuật thường xuyên hơn, chuyên nghiệp hơn.

Cuộc đời gần một thế kỷ của ông với bao biến đổi, thăng trầm. Người ta có thể biết ông như một nghệ sĩ nhưng ít ai biết đến ông là một nhà giáo, một công chức, một nhà đấu thầu, nhà kinh doanh ôtô… Điều đặc biệt giúp ông vẫn tinh tường cho đến tuổi gần “bách niên” là chỉ sống bằng tiếng nhạc và hiểu người qua tiếng đàn. Hiểu nghề, hiểu người, hiểu đời một cách tinh tường nên tiếng đàn cũng như cách ứng xử của ông với cuộc đời mới có được sự sâu sắc, tinh tế mà không dễ gì ai cũng có được.

Trở về quê nhà

Kể từ lần cuối cùng trở về thăm quê nhà ở Cao Lãnh vào năm 1973, sau 45 năm, năm 2018, nhạc sư Vĩnh Bảo đã quyết định bán căn nhà ở Sài Gòn, trở về hẳn Cao Lãnh sinh sống…

Sau khi rời Sài Gòn, ông không còn dạy nhạc qua mạng nữa. Mỗi ngày của nhạc sư 101 tuổi bây giờ là hưởng những niềm vui mà ông tự nói là “cái vui khác mọi người”.“Với tui, cái vui ở trong tâm hồn. Mình ngồi đây không hờn giận ai, không ai hờn giận mình là vui. Cái vui có sao không hưởng mà tìm cái vui ngoài đường” – nhạc sư Vĩnh Bảo chia sẻ.

Nhạc sư Vĩnh Bảo dạy nhạc qua mạng khi 100 tuổi

Mỗi ngày, tầm 5 giờ sáng, ông lại tự đo huyết áp và ghi vào sổ riêng của mình để theo dõi dù ông không có bệnh gì đặc biệt. Sau đó, ông đi bộ dọc con mương trước nhà, khi ghé hàng bánh ướt, khi quán hủ tiếu… cho bữa ăn sáng. Ngày nào vui ông lại bắt taxi đi xa hơn uống cà phê. Nếu chỉ thấy đời sống như vậy, không ít người sẽ nghĩ ông chọn về quê để thanh nhàn, thật ra ông luôn sắp xếp cho ông một cuộc sống riêng tư dù lịch sử thăng trầm, con người biến động… luôn vút qua trước mắt.

“Kể từ lần cuối về Cao Lãnh là năm 1973 thì đến giờ tui mới về lại. Xưa Cao Lãnh chỉ có một con đường, giờ đường sá nhiều quá, những gì của ngày xưa như không còn nhưng người dân thì rất dễ thương… Mà nói cho đúng ngay từ trước 1973 tui cũng ít về nhà, tui lêu bêu sống từ Campuchia, Sài Gòn, Pháp, Mỹ… từ thời nhỏ nên giờ ở đâu cũng như khách” – nhạc sư Vĩnh Bảo chia sẻ.

Không chỉ câu chuyện Sài Gòn hay Cao Lãnh, nếu ai từng trò chuyện hoặc nghe ông nói chuyện nhiều lần đều dễ dàng nhận thấy một sự nhất quán ở ông là luôn coi mọi thứ ở đời đều tạm, ở đâu ông cũng chỉ là khách trú chân…

GS-TS Trần Văn Khê, nhạc sĩ Phạm Duy và nhạc sư Vĩnh Bảo (từ trái sang) trong buổi trình diễn tại ĐH Southern Illinois (Hoa Kỳ) vào tháng 11-1971. Ảnh: VIETNAM BULLETIN

Cái gì đã qua là qua

Một ví dụ nhỏ cho “vị khách Vĩnh Bảo” ở đời sống này chính là toàn bộ tư liệu trong cuộc đời ông.

Với nhiều người, việc để lại một nhà lưu niệm, một hệ thống tư liệu hay lan truyền những tư tưởng, cống hiến của mình… là điều họ chuẩn bị cả đời thì với nhạc sư Vĩnh Bảo điều đó thật đơn giản. Hiện toàn bộ tư liệu cuộc đời nghiên cứu của ông được ông dành tặng cho tỉnh Đồng Tháp để làm “Nhà trưng bày nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo – giai điệu và cuộc đời” tại TP Cao Lãnh. Khi đã tặng tất cả tư liệu, ông cũng đã để cho nhà trưng bày tự thực hiện sắp xếp theo ý muốn chứ không can thiệp.

“Cái gì qua là qua, không nên tiếc. Cái gì tui cũng chỉ là chủ tạm, kể cả vợ con. Danh lợi càng không nghĩa lý gì. Rơm đó rồi rác đó, có gì mãi mãi đâu. Tui sinh ra nhà địa chủ nhưng từ 14 tuổi tôi đã rời nhà rồi làm đủ nghề từ cu li đến lái taxi, dạy Pháp văn, dạy Anh văn cho nhân viên không lực Hoa Kỳ… Khi ai vinh danh mình chính mình phải nhớ lúc mình nhục, như ở đời khi đủ ăn mình nhớ lúc thèm ổ bánh mì không có mà ăn; và để khi đó ai không có ăn mình lại cho liền. Nhiều người nói tốt lành từ thiện, thật tình tui tặng ai ổ bánh mì, dĩa cơm cũng bởi trước tiên vì tui, tui ăn ngon sao nổi khi ngay trước mắt mình người ta thiếu ăn!” – ông nói.

Ngẫm lại mình tin ai?

Ông ý thức rất sớm mình là vị khách, rất nhiều năm qua ông đã giảm dạy những khóa học qua mạng về âm nhạc truyền thống. “Lúc sau này tui cũng ít đờn, chỉ đờn khi nào có bạn bè, học trò… muốn hòa đờn. Mình cũng phải biết tuổi mình. Bây giờ với mình, đóng góp cho cuộc đời là tối thiểu chứ không còn đóng góp tối đa được nữa. Biết lượng sức để ngừng. Không chỉ ngừng dạy học mà với những buổi nói chuyện chuyên đề tui cũng chọn lọc tùy nơi, tùy chủ đề. Ngay cả nói về âm nhạc tui cũng coi chừng đụng chạm. Bởi nhiều lúc tui không biết mình có thể tin ai và ai tin mình. Tui chỉ nói sự thật nhưng nào biết ai nói thiệt, nói giả… Con người ta sinh ra có kẻ khôn người dại, mình sinh ra làm được gì theo điều mình nghĩ là đúng thì làm” – nhạc sư Vĩnh Bảo tâm sự.

Hỏi ông bí quyết để kinh qua trăm năm mà giữ được, làm được điều mình cho là đúng, ông lại trả lời bằng một câu chuyện ngắn. “Có cái nhà to, có nhiều tiền là sướng hay khổ? Có nhà to, phải làm màn the cho đẹp. Đẹp thì phải khoe cho bè bạn. Muốn khoe phải làm tiệc mời tới nhà… Đó chẳng phải là đang làm mình mệt sao?”.

Theo nld.com.vn, plo.vn

Leave A Reply

Your email address will not be published.