Âm nhạc thời Vàng Son

Nhạc sĩ Hồng Vân và những bài hát buồn viết về Đà Lạt

1

Đã có lúc, hễ có một nhạc sĩ thời danh nào ghé qua và để lại một ca khúc kỷ niệm với Đà Lạt, thì gần như cầm chắc đó là tác phẩm nhanh chóng được đại chúng yêu mến.

Hồng Vân nổi tiếng trong giới nghe nhạc bình dân miền Nam với hàng trăm bản bolero, nhưng ít ai biết chi tiết về tiểu sử của người nhạc sĩ tài hoa này. Những gì còn ghi lại cho đến hôm nay về cuộc đời ông, thật ít ỏi.

Hồng Vân tên thật là Trần Công Quý, quê nhà bên kia vĩ tuyến 17. Ông chuyển vào Nam, định cư tại đô thị cao nguyên Đà Lạt từ 1954; sống bằng nghề dạy nhạc và sáng tác ca khúc. Những tác phẩm của ông nổi tiếng từ cuối thập niên 1950 với bút danh Trần Quý và Dạ Lan Thanh.

Năm 1960, ông cùng gia đình chuyển về Sài Gòn. Hồng Vân tiếp tục viết nhạc, dạy nhạc kiếm sống. Tài năng của ông nhanh chóng được khẳng định trong lĩnh vực dàn dựng chương trình âm nhạc đại chúng và phát triển trung tâm giáo dục âm nhạc tư nhân. Trên một tờ bướm nhạc Hồng Vân in năm 1958 có đề mẩu quảng cáo giới thiệu lớp dạy nhạc của ông như sau:

“Các bạn yêu ca nhạc muốn trở thành danh ca từ sân khấu, đại nhạc hội, phòng trà đến các đài phát thanh, vô tuyến truyền hình và trên mặt đĩa nhựa Việt Nam.

Mời các bạn ghi tên theo lớp ca nhạc Hồng Vân do chính nhạc sĩ Hồng Vân hướng dẫn với sự cộng tác của nhóm ca nhạc sĩ danh tiếng nhứt Thủ Đô (nhóm Nguyễn Văn Đông) phụ trách tập luyện.

KẾT QUẢ BẢO ĐẢM, SỬ DỤNG TÀI NGHỆ NGAY.

Các bạn sẽ được bảo đảm thành tài trong thời gian kỷ lục bằng phương pháp tập luyện thực hành của nhạc sĩ Hồng Vân hiện là trưởng ban văn nghệ Nhạc Thời Trang của Đài Vô Tuyến Truyền Hình, Trưởng ban Nhạc Hồng Hà của các Đài Phát Thanh và điều khiểnq chương trình nghệ thuật của Hãng đĩa CONTINENTAL.

Đặc biệt dạy đúng chương trình thực nghiệm để các bạn dự thi trúng tuyển cuộc thi “Tài Năng Mới” do nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông tổ chức hàng năm tại Thủ Đô. Một bảo đảm rực rỡ cho tương lai nghề nghiệp của các bạn.

Số học sinh có hạn, học phí rẻ, kết quả bảo đảm. Giúp tài năng mới tiến thân”.

Hai lớp nhạc của Hồng Vân tổ chức ở địa chỉ 274 Đề Thám, Sài Gòn và 16/47 Trần Bình Trọng, Chợ Quán, Đồng Nai. Đây chính là hai trong số những “lò luyện” uy tín cho nhiều giọng ca miền Nam thời bấy giờ.

Nhưng cuộc đời Hồng Vân giai đoạn về sau ra sao, là một điều bí ẩn.

Dù đã cố gắng, nhưng người viết bài này chưa tìm thấy manh mối nào về ông kể từ 1975.

Rất nhiều người đã thuộc nằm lòng những bản tình ca nổi tiếng của Hồng Vân như: Gió Lạnh Đêm Hè, Như Tượng Đá, Chuyện Người Con Gái Hái Sim,… cũng như nhiều nhạc sĩ khác từng sống ở Đà Lạt, giai đoạn khoảng năm năm gắn bó, Hồng Vân để lại nhiều sáng tác khá thành công như: Đồi Thông Hai Mộ (gồm Đồi Thông Hai Một phần 1 và Tiếng Vọng Đồi Thông, tức Đồi Thông Hai Mộ phần 2) ra đời vào khoảng năm 1965, do Hà Thanh và Trúc Hương thể hiện.

Đọc thêm bài viết: Chuyện tình bất diệt trong bài hát Đồi Thông Hai Mộ

Khung cảnh hoang vu của đồi thông bên hồ Than Thở với hai nấm mộ phủ cỏ xanh chôn nỗi u tình cùng nhiều thêu dệt tình sử đã ám ảnh khôn nguôi đối với tâm hồn đa cảm của nghệ sĩ, để sau đó, Hồng Vân viết tiếp bản Trăng Sáng Đồi Thông, một bài hát bolero, đầy não nề.

Trên tờ nhạc Trăng Sáng Đồi Thông do Tinh Hoa Miền Nam ấn hành, có ghi rõ “Đã do cô Hà Thanh trình bày, thâu vào đĩa nhạc Tân – Thanh”, có mở ngoặc đơn chú trên tổng phổ rằng, đây là bản tiếp nối “âm hưởng Đồi Thông Hai Mộ”.

Bản Chuyện Hồ Than Thở cùng với cảm hứng từ tình sử Đồi Thông Hai Mộ, nhưng với “cách kể” khác, ở đó, tác giả đi vào ca khúc bày tỏ khá trực tiếp như một người dẫn chuyện – với phần “mở chuyện” khá quen:

“Đà Lạt có hồ Than Thở
đã gieo cho tôi biết bao là luyến nhớ
vì sao tên là Than Thở?
khiến tôi suy tư nên viết lên câu chuyện tình”.

Motif kể lể này vẫn thường quen thấy trong dòng nhạc tình bolero – đặc sản âm nhạc bình dân Sài Gòn trước 1975 (ví dụ như “tôi xin kể ra nơi đây” trong Chuyện Tình La Lan của Vinh Sử hay “Tôi Kể người nghe đời Lan và Điệp” trong Truyện Tình Lan và Điệp của Mạc Phong Linh và Mai Thiết Lĩnh – bút danh của Lê Dinh – Minh Kỳ và Anh Bằng).

Chuyện Hồ Than Thở do Thanh Tuyền trình bày lần đầu trong đĩa hát của hãng Continental:

Đà Lạt có hồ Than Thở
Đã gieo cho tôi biết bao là luyến nhớ
Vì sao tên là Than Thở
Khiến tôi suy tư nên viết lên câu chuyện tình

Ngày xưa có nàng trinh nữ
Tóc như mây bay mắt như màu suối biếc
Gặp chàng yêu chàng trai trẻ
Quấn như giây leo bám thân cây rừng già

Ngày lại ngày thường đến gặp nhau
Cạnh bờ hồ chuyện vãn thật lâu
Hẹn thề rằng ngàn kiếp về sau
Yêu vẫn không bao giờ phai màu

Hận vì đời là chốn sầu oan
Giận vì tính là bến dở dang
Buồn vì trời thường bắt lìa tan
Nên đã ôm nhau cùng thác oan

Tình người sao nhiều thay đổi
Khiến cho thông xanh đứng ven hồ tiếc nhớ
Rồi từng đêm buồn mưa để khóc than
Vi vu gió lay đưa vật vờ

Người đời thương tình đôi trẻ
Chết cho yêu đương chết cho tình ái đó
Đặt là tên hồ Than Thở khắc ghi
Lên bia lấp chôn chung một mồ

Đoạn bè để kết nghe như tiếng thông rền rĩ trong một buổi chiều gió đông ảm đạm:

Tiếng thông buồn…
Khóc ngàn thu…
Tiếng thông buồn…
Khóc ngàn thu..
Tiếng thông ù…

Khung cảnh đồi thông hoang lạnh, hiu hắt với đôi nấm mồ cỏ phủ trong những năm tháng đất nước loạn ly binh lửa là không gian để người nhạc sĩ của dòng nhạc bolero này tìm rung cảm, bộc bạch nỗi niềm.

Bản Vĩnh Biệt Đồi Thông của Hồng Vân cũng nói về một cuộc tình buồn giữa chàng lính chiến với nàng thôn nữ, có thể ví như một Màu Tím Hoa Sim của Phương Nam, nhưng được “kể” với giọng giản dị, bình dân cả về nhạc pháp lẫn ca từ.

Hà Thanh, Thanh Tuyền, Duy Khánh,… là những giọng ca đi cùng với những sáng tác của Hồng Vân trên sản phẩm đĩa 45 vòng của hãng continental và chinh phục giới bình dân qua những cuộn băng nhựa cassette nhạc tân cổ giao duyên.

Hồng Vân là người có thể nối dài nguồn cảm hứng một câu chuyện, một nơi chốn trong nhiều ca khúc – ông tạo ra lối kể “dài kỳ” khiến người nghe nếu ngưỡng mộ, sẽ phải sưu tập đủ bộ. Chính vì vậy, không riêng những ca khúc về Đà Lạt, mà cả những “nguồn cảm hứng” khác cũng thế. Ví dụ như đồi sim, ông có bản Chiều Tím Đồi Sim (tâm sự người con gái), sau đó có Tình Tuyệt Vọng (Tâm sự người con trai) và ít lâu sau thì trở lại với Chuyện Người Con Gái Hái Sim rồi thì tiếp đến là Màu Hoa Tím Buồn.

Những sáng tác về “chủ đề phim” thì ông có ít nhất là hai ca khúc khá nổi: Chuyện Tình Trong Phim và sau đó là Chuyện Phim Buồn… Chính điều này làm nên những chùm ca khúc theo một chủ đề khá đặc biệt, tạo cho Hồng Vân – Trần Quý một phong cách, vị trí nhất định trong đời sống âm nhạc Sài Gòn trước 1975.

Hồng Vân để lại cho nơi chốn ông đã sống qua – đô thị cao nguyên Đà Lạt của thập niên 1950-1960 những bản sầu ca lay động lòng người.

Dù, như đã đề cập, cuộc đời ông cho đến nay đã chìm vào một cõi mù sương khác của thời thế.

Tác giả Nguyễn Vĩnh Nguyên
Trích từ cuốn sách Đà Lạt – Một Thời Hương Xa

Độc giả có thể tìm mua sách này tại: https://tiki.vn/da-lat-mot-thoi-huong-xa-du-khao-van-hoa-da-lat-1954-1975-p548212.html

1 Comment
  1. Minh Anh says

    Mình cũng thắc mắc về cuộc sống sau này của nhạc sĩ Hồng Vân , ko 1 thông tin hay manh mối gì , nhạc của ông rất đặc biệt ko lẫn vào đâu được , quá nhiều bài nổi tiếng của ns Hồng Vân – Trần Quý và đa số là hay ! hình như ông có sáng tác bài Thư Tình Em Gái kí tên Quý Phi ( không biết có phải ko vì nhiều nơi ghi là của Hồng Vân ) ! rất mong 1 chương trình nào đó vinh danh nhạc sĩ Hồng Vân về nhũng bài hát tuyệt vời của ông cho dòng nhạc vàng trước 75

Leave A Reply

Your email address will not be published.